Geestelijk vader Marker Wadden: ’Stel dat het lukt?’

Roel Posthoorn heeft vorige week zijn afscheidsfeest gehad. Maar rust nemen past niet echt bij hem: morgen geeft hij alweer een lezing voor watersportverenigingen langs het IJ, over de filosofie achter zijn werk.

Eureka-moment

Voordat Marker Wadden überhaupt een naam had, deed Roel mee aan een community of practice rond het Markermeer. Daar zaten alle relevante partijen aan tafel en ging het over onderzoeken, beleidsontwikkeling en prijsvragen. "Op een gegeven moment werd voor mij glashelder dat er niets uit zou komen. Toen heb ik ergens in een pauzemoment zitten tellen hoeveel geld er in drie, vier jaar tijd was uitgegeven aan al die processen. Dat was 40 miljoen euro."

Het was zijn eureka-moment. Niet uit frustratie, maar uit helderheid. "Want stel dat ik 40 miljoen zou hebben, wat zou ik dan allemaal kunnen doen buiten, in de natuur?" Het kernprobleem was niet een gebrek aan kennis of aan goede ideeën, het idee achter Marker Wadden lag al tien jaar klaar. Wat ontbrak, was iemand die zijn hand opstak en zei: laten we nu beginnen. "Er was geen duidelijke opdrachtgever die zich echt verantwoordelijk voelde. Wanneer er een probleem is, is het water van niemand. Wanneer er iets te halen valt, is het van iedereen."

Drie kernpunten om iets in beweging te krijgen

Roels antwoord op die patstelling was pragmatisch. "Voor Marker Wadden waren drie dingen cruciaal: een goed en uitvoerbaar idee, het eerste geld op tafel, en het opzetten van een op uitvoering gerichte samenwerking. Met alleen Natuurmonumenten zou het niet lukken. Daarnaast was een regeling over de zeggenschap over dat stuk water een randvoorwaarde voor ik eraan wilde beginnen." Dat laatste was geen vanzelfsprekendheid. Maar via een erfpachtconstructie aan Natuurmonumenten werd duidelijk wie er middenin wilde stappen en wie er - na de realisatie -ook over ging. "Het lost in ieder geval op dat helder is: deze partij staat ervoor. Maar die gaat er ook over."

Het eerste grote geld vormde het beginpunt en kwam onverwacht snel. Roel mocht het idee pitchen voor het Droomfonds van de Postcodeloterij. "Dat was zo spannend en eng. Op een gegeven moment moest ik de knop helemaal omzetten: als ik me ga indekken, weet ik zeker dat het niet lukt. Dus ik ging er gewoon voluit voor." De loterij vond het een geweldig idee en heeft in 2012 het gevraagde bedrag van 15 miljoen toegekend. Dat bedrag kwam direct beschikbaar, met als inzet dat de overheid binnen een jaar zou aansluiten met het dubbele bedrag én met duidelijkheid over het eigenaarschap."

Het Marker Wadden Café en de fanbase op lokaal niveau

Parallel aan de procedures en onderzoeken bouwde Roel aan iets dat minstens zo belangrijk was: lokaal draagvlak. Daarvoor bedachten ze het Marker Wadden Café, een vaste ontmoetingsplek in Lelystad. "We nodigden beroepsvissers uit om te vertellen over hun leven. Iemand die zijn hele leven onderzoek had gedaan in het gebied. We deelden steeds iets over de voortgang van het project: met de procedure zijn we nu zover, we hebben archeologisch onderzoek gedaan."

Het werkte en hielp om op lokaal niveau een fanbase op te bouwen: mensen die steeds weer kwamen en oprecht geïnteresseerd waren in hoe dit verder ging. Roel ziet een waardevolle kruisbestuiving in het combineren van twee niveaus: de community of practice met professionals en experts enerzijds, en investeren in dat lokale niveau anderzijds. "Waterprofessionals praten ingewikkeld. Heel veel ambtelijk jargon, Europese richtlijnen, wetten en regels. Hoe sla je dan een brug naar het meer abstracte ideaal dat je met de natuur als uitgangspunt wilt werken?”

Van elkaar leren 
De afgelopen tijd heeft het team van Marker Wadden een aantal keren met het team van de Klimaatbuffer IJsselmeer om tafel gezeten om inzichten en geleerde lessen te delen. "Zo hebben we bijvoorbeeld uitgewisseld over het creëren van ruimte om het traject effectiever in te richten. Bij Marker Wadden liepen veel stappen parallel: het inregelen van de samenwerking en financiering ging gelijk op met de marktverkenning en het doorlopen van procedures. Dat leverde een tijdwinst op van enkele jaren."

Een ander terugkerend vraagstuk: hoe geef je publieksbetrokkenheid vorm bij projecten in de grote wateren? "Dat blijft altijd een uitdaging," erkent Roel. Maar juist die uitwisseling tussen projecten maakt het verschil. Wat bij Marker Wadden werkte, kan bij de Klimaatbuffer IJsselmeer anders worden toegepast. En andersom.

Stel dat het lukt

Gevraagd naar zijn persoonlijke mantra over al die jaren, antwoordt Roel zonder aarzelen: "Stel dat het lukt?" Die drie woorden waren zijn kompas en een actief tegenwicht tegen de dominante reflex in projecten van deze omvang. "Er is zoveel neiging om je in te dekken tegen risico's, tegen teleurstelling.

De mantra werkte als een motor voor voorbereiding. "Ik stelde me steeds voor dat er op een goede dag iemand aan mijn bureau zou komen staan met het goede nieuws: alle problemen zijn opgelost, je mag morgen beginnen. Wat ik echt wilde voorkomen, was dat ik dan nee moest zeggen omdat ik er niet klaar voor was." Dus zorgde hij dat hij er altijd klaar voor was. Drie stappen vooruit, altijd. Niet om te controleren, maar om te kunnen bewegen zodra de ruimte er was.

Die instelling had concrete gevolgen. De wettelijke procedures voor Marker Wadden, van eerste aankondiging tot onherroepelijk besluit, werden doorlopen in negen maanden. Het is een houding die hij graag overdraagt aan iedereen die nu aan vergelijkbare projecten werkt. "In de wereld van bestuurders en ambtenaren draait het veel om het vermijden van risico's. De besturing is gericht op wat er mis kan gaan. Ik ben veel meer van het bestúren van risico's. Dat is een wezenlijk ander vertrekpunt." Niet naïef optimisme, maar geoefende moed: het verschil tussen afwachten en je zo goed voorbereiden dat je kunt toeslaan als de kans er is.

De verrassing als methode

Als hij één ding mee wil geven, dan is het dit: laat ook de andere kant van het verhaal zien. "Als het gaat over pionieren en werken aan Nature-based Solutions, wordt het al snel heel technisch. Maar het heeft ook iets in zich van verrassing en van schoonheid. Die kant, de kant van het hart en van het verlangen, die mag nog wel wat meer in de zon gezet worden."

Want uiteindelijk is dat wat mensen in beweging brengt. Niet alleen nut en noodzaak. "Verlangen vermenigvuldigt als je het deelt," zegt hij. En dan, na een korte stilte: "En als je openstaat voor avontuur, levert dat mooie verrassingen op."

Roel Posthoorn was tot voor kort projectleider Marker Wadden bij Natuurmonumenten en is één van de initiatiefnemers van de Coalitie Natuurlijke Klimaatbuffers.

De Mee(r)Makers community bestaat uit pioniers die met de natuur werken aan de toekomst van water. Dit doen we vanuit de concrete praktijk, geworteld in de Klimaatbuffer IJsselmeer: een fysiek project waar Nature-based Solutions op deze schaal voor het eerst worden gerealiseerd in Nederland. We delen realtime data uit ons demonstratieproject LIFE Watersource en bouwen aan een digital twin, zodat we inzicht krijgen in wat er gebeurt, beter kunnen sturen en kennis direct toepasbaar maken.

Door de kennis- en krachtenbundeling met andere pioniers in de Mee(r)Makers community versnellen we de transitie naar Nature-based Solutions en wordt werken met de natuur steeds vanzelfsprekender. Samen laten we zien hoe wetenschap, overheid, natuurorganisaties en burgers de toekomst vormgeven door kennis te delen en in de praktijk te pionieren. De natuur wordt zo een bondgenoot in klimaatadaptatie en dit draagt bij aan schoner water, meer biodiversiteit, een grotere en robuustere watervoorraad en lagere emissies en kosten.

Sluit ook aan via www.meermakers.community!