Investeren in natuur, is investeren in onszelf

Myrthe is Strategisch Adviseur Natuur bij PWN, drinkwaterbedrijf sinds 1920 én natuurbeheerder sinds 1934. Haar missie is ambitieus: zorgen dat driekwart van de Noord-Hollanders ook over twintig jaar nog gewoon water uit de kraan krijgt. Niet door extra pompen te plaatsen, maar door een heel landschap te herontwerpen. De Klimaatbuffer IJsselmeer is PWN's antwoord op een vraag die al lang in de lucht hing. Myrthe is er een van de drijvende krachten achter en gelooft heilig in Nature-based Solutions. Ze denkt en praat bevlogen over een kantelpunt dat haar urgentie voedde.

Een jaar dat alles veranderde

Dat kantelpunt heeft een jaartal: 2018. Die zomer steeg het zoutgehalte van het IJsselmeer vlak voor de kust van Andijk zo hoog door aanhoudende droogte, dat het water onbruikbaar werd voor drinkwaterproductie. Er werd zelfs gesproken over schepen die verder het meer op zouden moeten om zoutarm water op te halen. "Dat jaar heeft ons met de neus op de feiten gedrukt," zegt Myrthe. Ze zegt het zonder dramatiek, als iemand die de conclusie al lang had getrokken voordat de rest er ook was. "We bewaarden ons water in twee spaarbekkens. Een watervoorraad die genoeg is voor ongeveer tien dagen." Sindsdien werkt PWN aan het antwoord. En Myrthe aan het verhaal daarachter, vanuit een diepgeworteld geloof in de Klimaatbuffer IJsselmeer: “Omdat ik denk dat een duurzame drinkwatervoorziening begint bij een gezond ecosysteem als bron. En dat investeren in de natuur een heel belangrijke stap is in het maken van drinkwater. Ons water komt tenslotte uit de natuur. En de Klimaatbuffer biedt die mogelijkheid.”

Van dagen naar maanden

Het plan is radicaal in zijn eenvoud. Naast de bestaande spaarbekkens komen nieuwe bekkens, samen goed voor honderd hectare. Met het vrijgekomen zand wordt een natuurgebied aangelegd: rietmoerassen, overstromingsgrasland, ondiepe waterplanten. Natuur die het water filtert voordat het de installatie in Andijk instroomt. Alles bij elkaar: 250 hectare, en een voorraad die van tien naar vijftig dagen gaat.

"Als we twee droge zomers achter elkaar meemaken, zoals in 2018 en 2019, dan kunnen we het hiermee redden," zegt ze. En dan volgt meteen, zonder aarzeling, de nuance: "Vindt er structureel verzilting plaats, dan is een klimaatbuffer geen oplossing meer. Maar dat is een extreme situatie. En voor alles daarvoor is dit precies wat we nodig hebben."

Samenwerken met de natuur, niet ertegen

Wat Myrthe, en PWN, onderscheidt, is de volgorde van het denken. Kort gezegd: natuurlijk waar het kan en technisch waar het moet. "Als er niet ook allemaal door de mens gemaakte stoffen in het water zouden zitten die we technologisch moeten verwijderen, zou je met alleen deze natuur al drinkbaar water kunnen maken. Dat zegt iets over hoe krachtig dit eigenlijk is."

Die keuze heeft ook een keerzijde. Als PWN niet investeert in de Klimaatbuffer, moet er een alternatief komen: een verdere intensivering van technologische zuivering. "Dan gaat onze CO2-voetafdruk omhoog, neemt onze kwetsbaarheid toe en neemt de kwaliteit van onze leefomgeving verder af. Door te investeren in de Klimaatbuffer leren we juist hoe samenwerken met de natuur kan bijdragen aan een duurzamere, gezondere samenleving."

Natuur is geen decoratie

Er is een misverstand dat Myrthe regelmatig tegenkomt: "Sommigen zien ons puur als drinkwaterbedrijf en denken dat we natuur aanleggen om onze andere activiteiten mogelijk te maken. Terwijl PWN drinkwaterbedrijf én natuurbeheerder is, en deze twee functies evenredig belangrijk vindt." De rietmoerassen bieden paaigebieden voor vissen als de snoekbaars. De waterplanten trekken de rietzanger. Het overstromingsgrasland versterkt de ecologie van het IJsselmeer.

De natuur wordt zo een bondgenoot in klimaatadaptatie, een Nature-based Solution die de voorzuivering verduurzaamt én het ecosysteem van de bron verbetert. "Drinkwater- en natuurdoelen staan hier gelijk aan elkaar. Het één is niet ondergeschikt aan het ander.”

Het dorp denkt mee

Andijk is klein. En Andijk kijkt mee. Myrthe wil dat ook omdat de mensen daar wónen. "Het is de achtertuin van omwonenden, dus het gaat ook over hun directe leefomgeving. Ik wil dat deze mensen zich echt betrokken en gehoord voelen. We willen een deel van de dijk toegankelijk maken, zodat mensen vogels kunnen spotten en kunnen genieten van de natuur. Er liggen ook wensen voor een ankerplaats, een strand of een steiger. Het dorp denkt mee, en dat is leuk om te zien." Myrthe wil mensen een actieve rol geven. Als vrijwilliger, als waarnemer, als medebeoordelaar van wat er groeit en leeft in het nieuwe landschap. Dat past in een breder streven: "We willen anderen echt informeren, inspireren en iets aanleggen dat meerwaarde biedt voor de bewoners. Door te laten zien hoe samenwerken met de natuur eruitziet en hoe dat voor iedereen in het voordeel uitpakt."

Pionieren betekent ook: niet alles weten

De Klimaatbuffer IJsselmeer staat niet op zichzelf. Via een Europese LIFE-subsidie werkt PWN samen met drinkwaterbedrijven in Spanje die tegen vergelijkbare uitdagingen - zoals droogte, vervuiling en een toenemende vraag - aanlopen. Het demonstratieproject LIFE Watersource (2023–2028), waarvan de eerste fase net is opgeleverd, is waar theorie aan werkelijkheid wordt getoetst. Op één hectare, naast een Natura 2000-gebied, laat het zien hoe rietmoerassen, beekjes, mosselbanken en waterplanten als natuurlijke filters werken. Alle inzichten worden open source gedeeld via een digital twin en toegankelijk voor waterschappen, drinkwaterbedrijven, onderzoekers en het brede publiek, in binnen- en buitenland.

En dat vraagt een bepaalde houding, ook van Myrthe. "Onderzoekend ontwerpen betekent comfortabel zijn met nog niet alles weten aan het begin van een proces. We integreren gaandeweg steeds meer kennis en dit vraagt om wendbaarheid." Die eerlijkheid over onzekerheid ziet ze niet als een zwakte, maar als een diepgewortelde overtuiging. De lessen, ook de tegenvallende, worden niet binnenskamers gehouden. "We willen niet alleen zelf leren van dit project, maar juist ook kennis delen. Nationaal en binnen Europa."

Het einddoel? Dat de Klimaatbuffer en het demonstratieproject over een paar jaar staan als inspirerende voorbeeldprojecten voor zuivering en samenwerking met de natuur. Zichtbaar in Nederland, herkenbaar in Europa. "Investeren in de natuur is investeren in onszelf," zegt ze. Alsof het de gewoonste zaak van de wereld is.

Misschien is dat ook precies het punt.

Myrthe Fonck is Strategisch Adviseur Natuur bij PWN en één van de drijvende krachten achter de Klimaatbuffer IJsselmeer bij Andijk.

De Mee(r)Makers community bestaat uit pioniers die met de natuur werken aan de toekomst van water. Dit doen we vanuit de concrete praktijk, geworteld in de Klimaatbuffer IJsselmeer: een fysiek project waar Nature-based Solutions op deze schaal voor het eerst worden gerealiseerd in Nederland. We delen realtime data uit ons demonstratieproject LIFE Watersource en bouwen aan een digital twin, zodat we inzicht krijgen in wat er gebeurt, beter kunnen sturen en kennis direct toepasbaar maken.

Door de kennis- en krachtenbundeling met andere pioniers in de Mee(r)Makers community versnellen we de transitie naar Nature-based Solutions en wordt werken met de natuur steeds vanzelfsprekender. Samen laten we zien hoe wetenschap, overheid, natuurorganisaties en burgers de toekomst vormgeven door kennis te delen en in de praktijk te pionieren. De natuur wordt zo een bondgenoot in klimaatadaptatie en dit draagt bij aan schoner water, meer biodiversiteit, een grotere en robuustere watervoorraad en lagere emissies en kosten.

Sluit ook aan via www.meermakers.community!

De Mee(r)Makers community bestaat uit pioniers die met de natuur werken aan de toekomst van water. Dit doen we vanuit de concrete praktijk, geworteld in de Klimaatbuffer IJsselmeer: een fysiek project waar Nature-based Solutions op deze schaal voor het eerst worden gerealiseerd in Nederland. We delen realtime data uit ons demonstratieproject LIFE Watersource en bouwen aan een digital twin, zodat we inzicht krijgen in wat er gebeurt, beter kunnen sturen en kennis direct toepasbaar maken.

Door de kennis- en krachtenbundeling met andere pioniers in de Mee(r)Makers community versnellen we de transitie naar Nature-based Solutions en wordt werken met de natuur steeds vanzelfsprekender. Samen laten we zien hoe wetenschap, overheid, natuurorganisaties en burgers de toekomst vormgeven door kennis te delen en in de praktijk te pionieren. De natuur wordt zo een bondgenoot in klimaatadaptatie en dit draagt bij aan schoner water, meer biodiversiteit, een grotere en robuustere watervoorraad en lagere emissies en kosten.

Sluit ook aan via www.meermakers.community!