Natuur als oplossing, dat besef begint in te dalen

We spraken haar over de mindset die je nodig hebt om transities te versnellen, over cultuurverandering en over waarom je veel meer excursies moet organiseren.Het Collectief Natuurinclusief heeft zijn wortels in 2020, toen het Planbureau voor de Leefomgeving met input kwam voor de Natuurverkenning 2050, waarin een scenario 'Nederland Natuurinclusief' werd voorgesteld. In 2021 leidde dat op initiatief van alle provincies, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en Landschappen NL tot een Handvest Natuurinclusief, dat in 2022 als Agenda Natuurinclusief 1.0 door het kabinet werd vastgesteld. Het Collectief bracht in 2023 de Agenda 2.0 uit, de Klimaatbuffer IJsselmeer is één van de natuurinclusieve icoonprojecten in de watersector. “We willen in 2050 in die natuurinclusieve samenleving belanden. En hoe die rivier zal stromen, dat hebben we met elkaar uit te vinden. We zullen barrières tegenkomen en belanden ongetwijfeld in stroomversnellingen. Net als afzonderlijke druppels met elkaar de rivier vormen, is dat bij deze beweging ook zo.”

“Dit is hét moment om deze kans te benutten en natuur centraal te stellen in onze woon-, werk- en recreatieomgeving. Dit verrijkt niet alleen onze leefomgeving, maar helpt ook bij andere maatschappelijke opgaven zoals waterveiligheid en klimaatadaptatie. Een natuurinclusieve aanpak betekent een betere kwaliteit van leven voor mens, plant en dier. De cijfers laten zien: het is een haalbare opgave en vooral een kwestie van slimmer samenwerken en bestaande successen opschalen.”

Natuur als oplossing, niet als probleem

Jannemarie is de verbindende schakel in een beweging die natuur ziet als uitgangspunt voor de inrichting van Nederland. “Dit kan niet alleen iets van de overheid zijn, en ook niet van ecologen en landschapsarchitecten. Je moet uit de groene hoek, de samenleving in, en bij elke sector kijken: wat heb jij hierin te doen?” Een les die deze pionier en natuurliefhebber in hart en nieren leerde? “Je hebt alle perspectieven nodig om verder te komen. Je hebt anderen nodig. Niet als middel, maar als mede-eigenaar van de opgave. “Alleen ga je sneller, maar samen kom je verder. En alleen kóm je er helemaal niet,” zegt ze zonder aarzeling.

Wat ze ook graag meegeeft aan pioniers op het gebied van Nature-based Solutions is taalkundig van aard, maar politiek van gevolg. “In het dominante denken is natuur een probleem. We kunnen van alles niet, we krijgen geen vergunningen, etc... De focus ligt op wat er allemaal níet mag.” Haar antwoord: draai het om. Laat zien wat er mogelijk wordt zodra je wél uitgaat van de kracht van natuurlijke processen. “De zon schijnt en het regent. Dat kost allemaal niks. Behalve dat je daarvoor minder afhankelijk bent van allerlei bedrijven die je hulpmiddelen en grondstoffen leveren.”

Investeren in natuur loont

Ze noemt het “aansluiten bij de taal van de partijen waarmee je wilt samenwerken” als haar belangrijkste strategische les. Het begrip Nature-based Solutions is daar een voorbeeld van, het maakt natuur bespreekbaar aan tafels waar rendement en risicobeheer de toon zetten. “Als je kunt laten zien dat natuuroplossingen uiteindelijk beter, goedkoper en houdbaarder zijn voor vraagstukken als waterveiligheid of waterkwaliteit, dan hoop je ze mee te krijgen.” Ze is de eerste om toe te geven dat dat een voorinvestering vraagt, in tijd, in kennis, in het omscholen van mensen. “De kosten gaan voor de baten uit maar dat is precies het investeringsperspectief dat we hard nodig hebben. Investeren in natuur loont. Iedere euro die Nederland besteedt aan natuur, levert 8 tot 38 keer zoveel economische en maatschappelijke waarde op.”

De veerkracht van een divers collectief

Ondanks de (geo)politieke uitdagingen, heeft Jannemarie iets gezien dat haar hoopvol stemt: de veerkracht van een divers collectief. '”Doordat het op landelijk niveau stagneerde, zijn andere overheden harder gaan lopen. En de koplopers in de markt zeiden: dan doen we het zelf wel.”

Ze verwijst naar wat ze de onderstroom noemt, de beweging van mensen die vanuit intrinsieke motivatie pionieren, dwars door de institutionele traagheid heen. “Die onderstroom wordt krachtiger. Dat herken ik zeker.” Maar ze waarschuwt ook: alle instituties zijn nog gestoeld op het oude denken. “Dat is heel taai, en dat werkt enorm tegen.” Je moet op twee dimensies tegelijk werken, legt ze uit.  Aan de x-curve van transitie denken: de pioniers versterken die al aan de slag zijn, en langzaam de gevestigde systemen bijbuigen. En op een gegeven moment ook afscheid nemen van wat niet meer werkt.

Zien is geloven, ervaren is veranderen

Ze zegt ook: “Zien is geloven. Dat werkt bij heel veel mensen, zeker ook bij professionals.” En nog beter dan zien, is beleven. Bijvoorbeeld in de vorm van excursies: trek er samen op uit. “Verandering begint in de ervaring. Je ergens door geraakt laten worden, je verwonderen.” Ze trapt af bij het klassieke rijtje kennis-houding-gedrag, het idee dat je met informatie gedragsverandering kunt afdwingen. 'Daar geloof ik geen fluit van. Tenminste, als je kennis afbakent tot cognitieve kennis.' Ervaringskennis werkt anders: als mensen nieuwsgierig worden door een ervaring, gaan ze daarna zelf op zoek naar meer kennis. “Die volgorde mag ook.”

Lezen en verder denken

Voor wie wil begrijpen hoe een andere verhouding tot natuur eruitziet, raadt Jannemarie het boek Een vlecht van heilig gras aan van Robin Wall Kimmerer (in het Engels: Braiding Sweetgrass). “Een doorleefd boek van iemand die hoogleraar bosecologie is, maar als Native American opgegroeide. Ze verweeft een wetenschappelijke westerse instelling met een heel andere relatie tot natuur. En ze zegt: het is allebei waardevol.”

In 2025 publiceerde het domein Water van Collectief Natuurinclusief het rapport ‘Opschalen Nature-based Solutions in de Watersector’, analyse van knelpunten en oplossingen.

De Mee(r)Makers community bestaat uit pioniers die met de natuur werken aan de toekomst van water. Dit doen we vanuit de concrete praktijk, geworteld in de Klimaatbuffer IJsselmeer: een fysiek project waar Nature-based Solutions op deze schaal voor het eerst worden gerealiseerd in Nederland. We delen realtime data uit ons demonstratieproject LIFE Watersource en bouwen aan een digital twin, zodat we inzicht krijgen in wat er gebeurt, beter kunnen sturen en kennis direct toepasbaar maken.

Door de kennis- en krachtenbundeling met andere pioniers in de Mee(r)Makers community versnellen we de transitie naar Nature-based Solutions en wordt werken met de natuur steeds vanzelfsprekender. Samen laten we zien hoe wetenschap, overheid, natuurorganisaties en burgers de toekomst vormgeven door kennis te delen en in de praktijk te pionieren. De natuur wordt zo een bondgenoot in klimaatadaptatie en dit draagt bij aan schoner water, meer biodiversiteit, een grotere en robuustere watervoorraad en lagere emissies en kosten.

Sluit ook aan via www.meermakers.community!